gajaanana mahaaraaj keertan

gajaanana maharaj keertn

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

                       ||  श्री    ||

नमस्कार  सज्जन हो !

दासगणू  महाराजांनी  लिहिलेल्या  -श्री गजानन विजय – या पोथी च्या आधारे  , कीर्तनकाराला  उपयुक्त ,अशी पद्यरचना (पहिल्या २ अध्यायांवर  आधारित )  प्रस्तुत  कीर्तनकाराला  श्री गजानन महाराजांच्या  कृपेने स्फ़ुरली . आपणा  सरवां पर्यंत  या  माध्यमातून  हि  रचना  सादर करीत आहे .या  कीर्तनाचा  भरपूर विस्तार करता येईल .

 

कीर्तन  = गीत गजानन ,प्रगट-दिन  संकीर्तन  ---रचना –डी. बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

||  श्री गणेशाय नम: ||

परम पूज्य श्री गजानन महाराज सन १८७८ मध्ये ,फेब्रुवारी महिन्यात ,२३ तारखेला ,म्हणजेच माघ वद्य सप्तमीला ,शके १८०० मध्ये शे गावात मध्यान्ही प्रगट झाले . अकोला जिल्ह्यात  अकोट नावाचे गाव आहे .१८८७ /८८ मध्ये ,या, अकोट  गावात ,एक  मोठे  सत्पुरुष होऊन गेले. त्यांचे नाव ..नरसिंग महाराज .

त्यांच्या मठा समोर महाराज भजन करीत .

रामेगिणात गीणबोते , असा ,मंत्र म्हणत .

येश्मिस्तंब  वैदुही , असा हि मंत्र महाराज म्हणत .

वाटेल ती स्वैर वाणी ते उच्चारीत .योगशास्त्रात उन्मत्त ,पिशाच्च ,आणि तिसरी बालवृत्ती सांगितली आहे .महाराज तसे होते .पूर्वाश्रमी ,महाराज अतिशय विद्वान ,वेद्विद्यापारंगत  असे तेलंगी ब्राह्मण  होते .

भाद्रपद शुध्द  पंचमी ,शके १८३२ म्हणजेच ८  डिसेम्बर १९१० ,या दिवशी शेगावी, महाराज  समाधिस्थ झाले .

 || परम सद्गुरू श्री गजानन महाराज कि जय ||

 मंगलाचरण 

श्रीमन महा गणाधिपतये नम: || श्री सरस्वत्यै नम: ||

श्री गुरुभ्यो नम: || 

(श्लोक )

मूकम करोति वाचालं  पन्गुम लंघयते गिरिम ||

यत् कृपा तमहं वंदे परमनंद माधवं ||

श्रोते हो ! हे शेगाव , वऱ्हाड प्रांतात ,खामगाव या तालुक्यात आहे. इथे ,गजानन महाराज ,कुठे , कधी ,कसे ,प्रगट झाले; याची कथा आता ऐकुया -  ( कोणी म्हणतात ,सज्जन गडा वरून रामदास स्वामी च शेगावात प्रगट झाले. )

देविदास पातुरकर नावाचा ,माध्यंदिन शाखे चा एक ब्राह्मण होता. तो एका मठाचा मुख्य होता . त्याच्या घरी –शान्ति- होती _.ब्राह्मण –भोजनाच्या पंक्ती सुरु होत्या .

 (आर्या )

-वऱ्हाडी – ज्ञात असे नामे –शेगाव –ग्राम प्रख्यात ||

व्यापारी पेठ मोठी ,चाले व्यवहार खामगावात ||

ग्राम जरी सान चि ते , नामाची महति वाढली कैसी ||

साधु गजानन येथे प्रगटति  म्हणुनीच सांगती तैसी ||

(दासगनुंची ओवी –राग...बहार )

त्या शेगाव सरोवरी भले || गजानन- कमल उदया आले ||

ते सौरभे वेधीते झाले || या अखिल ब्रह्मांडा ||

( साकी. राग...भीमपलास .ताल...अध्धा )

देविदास जो भाविक सज्जन माध्यंदिन शाखे चा ||

पातुरकर वंशज हा जाणा ,हो अधिकारि मठाचा ||

एक युवक रस्त्यावर टाकलेल्या उष्ट्या पत्रावळी उलटसुलट  करीत होता .पत्रावळीवर राहिलेली शिते ,तो,निवडून खात होता.  जुनीपुराणी एक बंडी अंगावर होती .पाण्यासाठी एक भोपळा होता .(  पद  -मध्यलय धुमाळी )

ऋतुशान्ति चालली देविदासाघरि ती ||

भोजनाचि धांदल ब्राह्मण सर्व करिती ||

पत्रावळी उष्ट्या वाटे टाकुनि दिधल्या ||

उलथून पाहतो , युवक एक, त्या सगळ्या ||

बंडी एक अंगी ,युवकाच्या त्या होती ||

दिसतसे भोपळा हाती पाण्यासाठी ||

त्या तरुणाच्या हातात एक कच्ची चिलीम होती .

( पद –सावकाश केरवा ताल )

चिलीम कच्ची होती हाती ,नसे भाजली कुंभारे ||

तपोबलाने झळकत रविवत ,वृत्ति शांत ती अविकारे ||

( श्लोक –भुजंगप्रयात –राग-बागेश्री ,ताल- झपताल )

पडे दृष्टी ती शीत जेथे असावे ||

मुखी उचलुनी घालि तेची स्वभावे ||

-परब्रह्म हे अन्न -,सरवा कळावे ||

म्हणोनीच का त्या स्वत:ला वळावे ||

(अनेकांना कळते, पण वळत नाही ! )

यजुर्वेदातले अन्नसूक्त सांगते –

अन्नं प्राणमन्नमपानमाहु: ||

अन्नं मृत्युम् तमु जीवातुमाहु: ||

अन्नं ब्रह्माणोजरसम वदन्ति |\

अन्माहु: प्रजननं प्रजानां ||

मोघमन्नम विन्दते अप्रअचेता: ||

सत्यम ब्रवीमि वध इत स तस्य ||

नार्यमणम पुष्यति नो सखायम ||

केवलाघो  भवति केवलादी ||

( आर्या )

उपनिषदे सांगति ते अन्नाला नित्य देव मानावा ||

नाश करावा नच , त्या अन्नाचा नित्य मान राखावा ||

( -त्या अन्नाचा - ,या, शब्दांचा संबंध मागच्या शब्दाशी आहे , तसाच तो पुढच्या शब्दाशी सुध्धा आहे ! अशा  शब्दांना 'उंबऱ्या वरचा दिवा ', असे म्हणतात .उंबऱ्यावर दिवा लावला ,कि आत  आणि बाहेर उजेड पडतो  !)

( व्यंकटेश स्तोत्रातील ओवी )

अन्ना साठी दाही दिशा || आम्हा फिरविसी जगदीशा ||

कृपाळुवा परम पुरुषा || करुणा कैसी तुज न ये ||

( ओवी –राग-सारंग )

शे गावी माघ मासी || उदय पावला द्यान -राशी ||

वद्य सप्तमी या दिवशी || पदनताते तारावया ||

ऐन तारुण्या भीतरी || गजानन आले शेगाव नगरी ||

शके अठराशे भीतरी || माघ वद्य सप्तमी ला ||

बंकटलाल  अगरवाल आणि त्याचा मित्र दामोदर कुलकर्णी , त्याच  रस्त्या वरून जात होते . त्यांना आश्चर्य वाटले . जर त्या युवकाला भूक लागली असेल , तर  तो अन्न का मागत नाही ? यजमान ही अन्नदान करतील च !

( दिंडी – मध्यम – ताल-दादरा )

लाल बंकट तो अगरवाल पाहे |\

मित्र दामा कुलकर्णी सवे आहे |\

चकित झाले दोघे हि मित्र आता |\

वेड दिसते शिरलेच इथे माथा ||

(  पद- ताल-झम्पा . राग- हिंडोल )

हा न मागत कुणा जरी उपाशी असे ||

का  न  यजमान हा याचका देतसे  ? ||

( पद )

दिगंबर मूर्ती ती होती || भाव नच काहीच  बाळगती ||

याचक आलासे द्वारी || अन्न नच गृहस्थ नाकारी ||

( द्यानेश्वरी – ओवी )

चातुर्य लपवी || महत्व हरवी ||

पिसेपण मिरवी || आवडी ने  ||

( अध्याय १३ –मूळ  श्लोक – अमानित्व ० )

खरा मोठा माणूस , आपला मोठेपणा आपण होऊन प्रगट करीत नाही . एवढे लोक रस्त्यावरून जात होते , पण ..

( पारंपारिक दोहा )

जवाहीर का पेटी ,बार  बार मत खोल  ||

जब देखे पारखी , तब होयगा मोल !

बंकटलाल  आणि दामोदर , या दोघांनाच , या योग्या चि योग्यता कळली . या रत्ना चे मूल्य  जाणवले . महाराजांना बंकटलाल ने  विचारले –  महाराज ! पान वाढू का ?

ते म्हणाले –

( ओवी –राग-दरबारी )

पक्क्वान्ने भरले पात्र || देविदासा ! आण येथ ||

ऐसे सांगून योगिनाथ || भोजनासी बैसले ||

महाराजांनी सगळी पक्वान्ने एकत्र केली .

( ओवी –दरबारी )

पात्री वाढलेली पक्वाने || एक  केली गजानने ||

काला करून योग्याने || आवड नावड धिक्कारिली ||

( पद –चाल-कधी करिसी लग्न माझे )

मध्यान्ही सूर्य आला , भूमी ही तापली ||

खग बसती वृक्ष-छाये ,योग्या ना सावली ||

भर उन्हात बसलेल्या महाराजाना दामोदराने विचारले –

( साकी –गद्य ,परंतु तालात )

भोजन झाले, दामोदर ते पुसती त्या योग्याला ||

तुम्ब्या मध्ये आणुनिया जल , देवू का प्यायाला ? ||

पाण्या साठी दामोदर ,गृहि जाण्यासाठी निघाले ||

वहाळा वरी  तहानलेले गाई बैल हि आले ||

गढूळ पाणी पिउनि ,तृप्त ते झाले श्री  महाराज ||

दामोदर आश्चर्यचकित मनि ,काय जाहले आज ||

महाराज म्हणाले-

( दासगणूनची ओवी )

हे , अवघे चराचर || ब्रह्मे व्याप्त साचार ||

तेथे गढूळ ,निर्मळ ,वासित नीर || भेद नाही राहिले ||

( साकी –राग-जोगिया. ताल –धुमाळी )

पाणी आणि पिणारा, दोन्ही , एक चि असती जाणा ||

दोघाना ही निर्मियले कुणी , विचार हा मनि आणा ||

( कामदा – ताल – दादरा )

ऐसी परिसुनी वाणी जेधवा ||

भाव जागते होती तेधवा ||

नम्र होऊनी भजन करिति ते ||

हेतु जानुनी  पळति साधू ते ||

खरे साधू सन्मानाची अपेक्षा करीत नाहीत .महाराजांनी बंकट -लालाचा हेतू जाणला .त्याने नमस्कार करण्या आधीच महाराजांनी पळ काढला .परंतु बंकटलालाला चैन पडेना .

( दिंडी –ताल- संथ दादरा . राग-गुजरी तोडी )

पळून तेव्हा ते साधु कुठे गेले ||

लाल बंकट अस्वस्थ मनी झाले ||

वाटू लागे हूरहूर मनी त्याच्या ||

भास सर्वत्र हि होइ सतत त्यांचा ||

बंकटलालाला जळी ,स्थळी ,काष्ठी ,पाषाणी महाराजांचा भास व्हायला लागला .

( ओवी –राग-भूप .मध्यम )

गजाननाचे दिव्य रूप || दृष्टी पुढे आपोआप ||

उभे राही त्याच्या देख || -ध्यास - ,श्रोते ! नाम त्या ||

चार दिवस गेले . शंकराच्या मंदिरात टाकळीकर बुवांची कीर्तने सुरु होती .पीतांबर शिंपी आणि बंकटलाल देवळाकडे निघाले होते .देवळाच्या बाहेर महाराज बसलेले दिसले .बंकटलाल म्हणाले- महाराज ! काही खायला आणू का ? महाराज म्हणाले –

( आर्या )

असली गरज तुला जर ,माळनि ची भाकरीच आणुनी दे ||

झुणका भाकरि मजसी देवुनि ,पाणी हि आण जावुनी ते ||

या वर बंकटलाल म्हणाले –'महाराज ! पाणी गढूळ आहे . आणि तुंबा पाण्यात बुडणार पण नाही .वाहालात पाणीच नाही .

महाराज म्हणाले- 'मी सांगतो , तसेच कर .'

( आर्या गद्य.)

गुरुदेवा ! नच पाणी तुंबा बुडण्यासि पूर्ण ते येथे ||

देवू कैसे प्याया ,झाले आहेच की गढूळ हि ते ||

( साकी- गद्य ,तालात. )

तिथे च जाउनि ,तुंबा भरुनी पाणी मजसी आण ||

ऐकुनि बंकट गेला ,नाला होता उथळ चि जाण ||

तरि ही ,तुंबा जिथे ठेविला ,तेथे खड्डे पडले ||

भरले तुम्ब्या मध्ये तेव्हा शुध्द चि जल आढळले ||

महाराजांनी भाकरी खाल्ली . पाणी प्याले .म्हणाले-

आता , तुझ्या खिशातली सुपारी कातरून दे .

( साकी )

फक्त मालनीची भाकरी नको ,तुझे काहितरि दे रे ||

काढ खिशातुनी जरा सुपारी फोडुनी मजसी दे रे ||

बंकटलालानी सुपारी कातरून महाराजांच्या हातावर ठेवली .

-खडकु आणि दुन्दडी -,अशी, त्या काळातली मुसलमानी नाणी

महाराजाना दक्षीणा म्हणून दिली .

( कामदा – ताल - दादरा )

हाति साधुच्या दे सुपारि ती ||

खडकु ,दुन्दडी ,हाति ठेवी ती ||

मुसलमानि ती नाणी पाहुनी ||

दुकान दार का मजसि समजुनी || ?

महाराज म्हणाले –जा आता .कीर्तन ऐका . लिंबाच्या झाडा खाली बसून मी कीर्तन ऐकतो .

इकडे मंदिरात गोविंद बुवा टाकळीकर कीर्तन करीत होते .

बुवानी भागवतातला एक श्लोक सांगायला सुरुवात केली . पण त्यांना पूर्ण श्लोक आठवेना . गजानन महाराज बाहेर दूरवर बसले होते . त्यांनी तिथूनच त्या श्लोकाचा उत्तरार्ध उच्चारला .

(  पद –गद्य )

गोविंद बुवांचे कीर्तन चालू होते ||

उत्तरार्ध अडला श्लोकाचा ऐका ते ||

वदतसे गजानन सहज चि पुढच्या चरणा ||

टाकळीकर बुवा थक्क जाहले जाणा ||

( राग-शंकरा ,ताल –धुमाळी )

बाहेर गजानन बसले होते तेथे ||

आणण्या आत त्या हरि-दासे कथिले ते ||

पायाशी येउनि नमन करिती सर्व ||

जाणतो आम्हि ते , आहात तुम्ही – शर्व || ( शंकर )

|| पार्वतीपते हर हर महादेव ||

सर्वांनी महाराजांच्या चरणांवर लोळण घेतली.महाराज टाकळीकर बुवाना म्हणाले –

( ओवी –सारंग )

वदले समर्थ कीर्तनकारास ||  जपा आपुल्या आचरणास || 

एकवाक्यता ठेवी निरुपणास || लक्ष ठेवी निजवचनी || १ ||

ईश्वरे अवघे व्यापिले || आत , बाहेर , काही न उरले ||

मग कोणी इथे,तिथे बैसले || बिघडले का काहि  रे || २ ||

( दासगणू ची ओवी –गद्य )

जे जे जयाने सांगावे || ते ते तयाने आचरावे ||

शब्दच्छलासी न करावे || साधकाने केव्हाही ||

( फटका – मध्यम – केरवा  )

उदरा च्या तू भरणा साठी ,कीर्तन कधीही करू नको ||

सांगसि , तैसे वागुनि  दावी ; ढोंगा मुळी बाळगू नको ||

( ओवी )

बुवांनी कीर्तन सुरु केले || गर्जोनी अवघ्या बोलले ||

तुमच्या शे गावी  हे आले || - रत्न – हो त्या सांभाळा ||

पुत्राने केले कथन || जे मंदिरी गेले घडून ||

भवानीरामे  सांगून || बंकट निघे गुरुप्रती ||

काही दिवस गेले.एका सन्ध्याकाळी , माणिक चौकात बंकट लाल ला महाराज सापडले. तो त्याना आपल्या घरी घेऊन गेला .

( आर्या – पारंपारिक चाल )

माणिक चौकात पुढे ,एके दिनि भेटले गुरू शिष्या ||

अस्ताचलि रवि जाता ,बोधाचा सूर्य उगवला ऐसा ||

(  श्लोक- मध्यम )

घरी  आणिले बंकटे सद्गुरूसी ||

पित्याने नमस्कारिला ज्ञान - राशी ||

प्रदोष व्रताचे निमित्तेच मात्रे ||

समर्थास अर्पी  स्वये बिल्वपत्रे ||

त्या दिवशी प्रदोष - व्रताची पर्वणी होती . महाराजांच्या चरणावर

बंकटलाला नी बिल्वपत्र ठेवले . स्वयंपाक मात्र तयार नव्हता . भगवान शंकरांना नैवेद्याला उशीर चालत नाही . दुपारी केलेल्या पुर्या ,केळी, मुसंबी , बंकटलाला नी नैवेद्य म्हणून महाराजांच्या पुढे ठेवली .

( आर्या )

नैवेद्या उशिर नको ,सहन करी कधि  न हा उमाकांत ||

ऐसे बोलति शास्त्रे ; भोजन ना बनत हे निमेशात  ||

( श्लोक-भुजंगप्रयात )

विचारे करोनी पुऱ्या आणियेल्या ||

दुपारी करोनी घरी ठेवियेल्या केळी,मुसंबी ,समर्था समर्पी ||

सद - भक्ती ने त्या , उपचार अर्पी ||

( कामदा – ताल-दादरा )

स्वामि राहिले तेथ ,त्या दिनी  ||

स्नान घातले , भक्ती ती मनी ||

पीत अंबरे साधु सजविले ||

गंध केशरी , हार अर्पिले ||

महाराजांनी जवळ जवळ तीन शेर अन्न सेवन केले .बंकट लालाचा एक चुलत भाऊ होता . त्याचे नाव –इच्चाराम .त्याला वाटले – आज सोमवार आहे . प्रत्यक्ष भगवान शंकर च महाराजांच्या रूपाने आपल्या घरी आले आहेत. त्याने स्नान केले. महाराजांची पूजा केली .परात भरून नैवेद्य आणला . आंबे -मोहोराचा भात ,मोतीचुराचे लाडू ,जिलब्या ,करंज्या ,अनरसे ,दही ,दूध,तूप ,असा ,चार माणसांना पुरेल , इतका नैवेद्य महाराजांना अर्पण केला .

( आर्या – राग – भैरव )

होता वार शिवाचा ,इत्चारामासि वाटले आज ||

शंकर मम गृहि आले , त्यांची पूजाच कि करू सहज ||

( पद – मध्यम – ताल- केरवा )

नमुनिया साधूला , त्या नैवेद्या अर्पिले ||

पक्वान्ने विविध वाढी ,पानासी सजविले ||

अन्न त्या कितीतरी हो बघुनीया बोलती ||

खा , खा , रे ; समजशी तू स्वत: ला का गणपती ? ||

श्रोते हो ! लिंबा  मिठा सह सर्व अन्न महाराजांनी  सेवन केले .

आणि....

( पद – ताल – दादरा  )

सर्व अन्न सेवुनीच उलटी झालि ते क्षणी ||

कशा तरीच आग्रहा ,करू नये कुणा कुणी ||

( अनुष्टुप )

साधूला घालूनी स्नान || दिधले आसनासि त्या ||

भजना करिती सर्व || नादे आकाश दुमदुमे ||

( आर्या )

-    गण गण गणात बोते - , मुखीं त्यांच्या शब्द येति हे सतत  || अभिधान –गजानन – त्या दिधले ; जन हे तिथे सदा रमत ||

स्वयमेव  ब्रह्म झाला ,नामा रूपाचि काय त्यास तमा ||

भजना ची  भक्तांना दिधली , यांनीच संधि ही आम्हा ||

( दिंडी –ताल- दादरा )

गर्दी  घरी त्या जाह्ली बंकटा चे ||

दर्शनार्थी जन घेति नाम वाचे  ||

होइ मंदिर ते घर हि बंकटा चे ||

साधुभक्ती , उत्साह तेथ नाचे ||

श्रोते हो ! बंकटलाला चे घर साधु-संगतीने मंदीर बनले . आपणा सर्वांचे जीवन सुध्धा महाराजांच्या उपासनेने आणि कृपेने उजळू दे , अशी शुभेत्च्चा व्यक्त करतो .

आणि महाराजांनी करून घेतलेली ही वान्म्य्सेवा , त्यांच्या चरणी अर्पण करून इथेच वाणीला विराम देतो .

||परम सद गुरु श्री गजानन महाराज कि जय ||

    ( कॉम्प्यूटर वर लिहिताना काही अक्षरे ,जशी हवी तशी , लिहिता आली नाहीत . मी या क्षेत्रात नवीन आहे. द्य्नाता वाचक समजून , सांभाळून घेईल अशी अपेक्षा आहे . धन्यवाद !)

--- डी . बी . सातवळेकर .९२२६५४९७०४

v